ΙΣΤΟΡΙΑ

vikelaia paroysiash hor smΗ πόλη του Ηρακλείου έχει μια μακρά και πλούσια παράδοση που την χαρακτηρίζει στην πνευματική και πολιτιστική της διαδρομή. Κορυφαίες στιγμές αυτής της παράδοσης είναι η Ζωγραφική των Εικόνων της Κρητικής Σχολής, η ποίηση του "Ερωτόκριτου" και του Κρητι­κού Θεάτρου, και τα βαθύτατης μυστικής πνοής έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, κληρονομιά της Κρητικής Αναγέννησης.

Ωστόσο η πολιτισμική πορεία και παρουσία της πόλης μας στα Γράμματα και τις Τέχνες δεν είναι μια παράδοση νεκρή, ούτε, πολύ περισσότερο, ξένη ή "εχθρική" στους άμεσους κληρο­νόμους της. Σε όλη τη διάρκεια αυτού του αιώνα, που είναι και ο αιώνας της πραγματικής ελευθερίας αυτής της πόλης, ύστερα από πολλούς αιώνες στασιμότητας, τα Γράμματα και οι Τέχνες άρχισαν, με ολοένα και ταχύτερο ρυθμό, να διανύουν ξανά μιαν ανοδική πορεία. Μία πορεία της οποίας κυριότεροι "σταθμοί" ανάπτυξης και προόδου δύνανται να θεωρη­θούν, μεταξύ άλλων, η οργάνωση και η λειτουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου, της Βικε- λαίας Βιβλιοθήκης, η σύσταση της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών και (μέσω αυτής) η συγκρότηση του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, η θέσπιση των Κρητολογικών Συνεδρίων, η ίδρυση και η (βάσει υψηλών διδακτικών προδιαγραφών) λειτουργία των πανεπιστημιακών Σχολών Ηρακλείου και Ρεθύμνου με αποκορύφωμα τη συγκρότηση και λειτουργία του ιδρύματος Τεχνολογίας καιΈρευνας.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται η αναβάθμιση και η πολύπλευρη ανάπτυξη, ιδίως κατά την τελευταία τριακονταπενταετία, της «Β.Δ.Β.» σχεδιάζοντας και αναλαμβάνοντας πολλές άλλες, μη τυπικές για μια παραδοσιακή ελληνική βιβλιοθήκη, πολιτιστικές δραστηριότητες, όπως λ.χ„ στην περιοχή των εκδόσεων, την διοργάνωση μεγάλων επιστημονικών και καλλι­τεχνικών εκδηλώσεων και στη συστηματική συγκέντρωση και έρευνα του σχετικού με την προαγωγή της ιστορικής αυτοσυνειδησίας αρχειακού υλικού. Δραστηριότητες φυσικά που της επιτρέπουν να διαφοροποιείται από μία περιφερειακή βιβλιοθήκη και να ακολουθεί τη δική της πνευματική και πολιτιστική πορεία, διαγράφοντας ανάλογη ανοδική τροχιά. Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια του Δανού Επιτρόπου κ. Στήβενσον που χαρακτήρισε την «Β.Δ.Β.» ένα είδος ακαδημίας της Κρήτης.

 

ΙΔΡΥΣΗ & ΕΞΕΛΙΞΗ

Ένας φάρος πολιτισμού, υπήρξε η πόλη μας στις αρχές του 20 ου αιώνα. Στην παγκόσμια αναγνώριση εξαιτίας των αρχαιολο­γικών ευρημάτων του Μινωικού Πολιτισμού, προστίθεται και π σημαντική δωρεά του αειμνήστου λογίου Δημητρίου Βικέλα. Μία δωρεά που έθεσε τις βάσεις για τπ δημιουργία μιας βιβλιο­θήκης η οποία αργότερα έμελλε να παίξει καθοριστικό ρόλο στην πολιτισμική πορεία και διαδρομή αυτού του τόπου. Βικελαία Βιβλιοθήκη το όνομά της σύμφωνα με την απόφαση του τότε Δημοτικού Συμβουλίου και του τουρκοκριτικού Δημάρχου Μουσταφά Δεληαχμετάκπ. Δύσκολος ο δρόμος τπς. Στην αρχή εγκαθίσταται στα ισόγεια δωμάτια Palazzo del Generale, σημε­ρινό πάρκο Θεοτοκόπουλου και αργότερα το 1932, στο τότε νεόδμητο Μέγαρο Αχτάρικα, όπου στεγάστηκε για 40 έτη, έφορός τπς της για αρκετά χρόνια ο αείμνηστος ιστοριοδίφης Στέργιος Σπανάκης.

Στη δεκαετίας του ’80 επί Δημαρχίας Μανόλη Καρέλλη, πληρώνεται η κενή θέση του εφόρου της. Νέος έφορος ο Νίκος Γιανναδάκης, που επί των ημερών του η βιβλιοθήκη αναπτύσσεται και εξελίσσεται σ' ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά ιδρύματα του νησιού μας. Εκείνη την περίοδο παραχωρούνται και νέοι χώροι του Μεγάρου για την κάλυψη των και λειτουργία των νέων τμημάτων της.

Το 2005, αφού είχε κριθεί αναγκαία η στατική ενίσχυση του κτηρίου, άρχισαν εργασίες ανακατασκευής που κράτησαν 10 περίπου χρόνια. Το περιεχόμενο της βιβλιοθήκης είχε διαμοιραστεί σε 3 διαφορετικά σημεία από τα οποία έπρεπε να μεταφερθεί στον ήδη ανακαινισμένο και κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο του μεγάρου «Αχτάρικα». Πράγματι ύστερα από μεγάλες προσπάθειες του προσωπικού της ολοκληρώθη­κε η μεταφορά του υλικού και άρχισε η επαναλειτουργία της βιβλιοθήκης το φθινόπωρο του 2015.

 

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Α. ΤΜΗΜΑ ΜΗ ΔΑΝΕΙΖΟΜΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ:

Περιλαμβάνει τα παλαιά βιβλία, πολλά απ’ αυτά πολύ σπάνια όπως και τις μεγάλες δωρεές, Δ. Βικέλα, Γ. Σεφέρη, Αλεξίου-Αυγέρη, Σ. Σπανάκη, Ν. Σταυρινίδη, Θ. Τζεδάκη. Μ. Μπορμπουδάκη, X. Λιοντάκη και Ν. Πλάτωνα. Τα βιβλία του τμήματος αυτού είναι προσιτά στο αναγνωστικό κοινό μόνο στο χώρο του Αναγνωστηρίου. Στους άμεσους στόχους του τμήματος συμπεριλαμβάνεται η ψηφιοποίηση των πολυτί­μων συλλογών Δ. Βικέλα και Γ. Σεφέρη.

Β. ΤΜΗΜΑ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ:

Στο τμήμα αυτό φυλάσσονται εφημερίδες και περιοδικά από τον προ-προηγούμενο αιώνα μέχρι σήμερα. Ο εμπλουτισμός του συνεχίζεται τόσο, με την προσθήκη περιοδικών, όσο και με τη συνεχή ενημέρωσή του καθημερινά από τον τοπικό και αθηναϊκό τύπο.

Γ. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΙΩΝ:

Περιλαμβάνει πλούσιο αρχειακό υλικό από τον 12° αιώνα μέχρι και σήμερα. Συνεχίζει δε να εμπλουτίζεται δεχόμενο αρχειακό υλικό και διάφορες αρχειακές συλλογές. Διαθέτει τα επί μέρους αρχεία:

  • Το Ενετικό Αρχείο (1217-1669), περιλαμβάνει αντίγραφα σε μικροφίλμ από το Κρατικό Αρχείο της Βενετίας των αρχείων του Δούκα της Κρήτης και των Νοταρίων του Χάνδακα. Ένας μοναδικός εθνικός θησαυρός.
  • Το Τουρκικό Αρχείο (1669-1898), αποτελείται από του Κώδικες του ιεροδικείου Ηρακλείου που είναι γραμμένοι με την παλιά αραβική γραφή. Στους κώδικες αυτούς οι κατήδες καταχωρούσαν όλα τα σχετικά με τη λειτουργία της Οθωμανικής Διοίκησης έγγραφα.
  • Το Αρχείο της Δημογεροντίας Ηρακλείου και της Χριστιανικής Ορφανικής Τραπέζης (1858-1900).
  • Το Αρχείο της εν Αρχάναις Επιτροπής της Κρητικής Επανάστασης του 1896-1897.
  • Το Αρχείο των Γερμανικών Δυνάμεων Κατοχής 1941-1945 σε ψηφιακή μορφή εγγράφων και φωτογραφιών από το Ομοσπονδιακό Αρχείο-Στρατιωτικό Αρχείο του Freiburg.
  • Αρχεία σημαντικών προσωπικοτήτων όπως το Διπλωματικό Αρχείο του Γιώργου Σεφέρη, του ποιητή Γιώργου Σαραντάρη, του Πατριάρχη Μελετίου Μεταξάκη, το σπηλαιολογικό και φυτολογικό αρχείο του Ελευθερίου Πλατάκη, το αρχείο Στρατιωτικής Διοίκησης του Συνταγματάρχου Ανδρέα Νάθενα και άλλες πολύ ενδιαφέρουσες, για τους μελετητές-ερευνητές, αρχειακές συλλογές.

Δ. ΤΜΗΜΑ ΔΑΝΕΙΖΟΜΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ:

Οι επισκέπτες μπορούν να δανειστούν βιβλία του τμήματος και να τα επιστρέφουν μετά την ανάγνωσή τους. Το τμήμα εμπλουτίζεται από τις νέες κυρίως εκδόσεις, καθώς και από δωρεές. Στο τμήμα αυτό υπάγεται και το τμήμα παιδικού βιβλίου.

Ε. ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ:

Αρχειοσυλλεκτικός ο χαρακτήρας του Τμήματος σε οπτικό και ακουστικό υλικό με παράλληλη εξυπηρέτη­ση όλων των εκδηλώσεων της Βικελαίας και άλλων υπηρεσιών του Δήμου με σύγχρονα ηλεκτρονικά-οπτικοακουστικά μέσα που διαθέτει. Ηχογραφούνται και βιντεοσκοπούνται όλες οι δραστηριότητες της Βιβλιο­θήκης αλλά και άλλες σημαντικές εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται σε δημοτικές αίθουσες και ανοικτά θέατρα, με σκοπό την αρχειοθέτηση και την διάσωσή τους. Στο πλαίσιο της λειτουργίας του Τμήματος, ιδρύθηκε και επί μια οκταετία λειτούργησε η «Κινηματογραφική Λέσχη», (σε συνεργασία με στελέχη της παλιάς Κινηματογραφικής Λέσχης Ηρακλείου).

ΣΤ. ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΠΑΛΑΙΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ:

Ξεκίνησε τη λειτουργία του την άνοιξη του 2018, χάρη στην χορηγία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Το τμήμα αυτό, πέραν των εργασιών που αφορούν στην συντήρηση και διάσωση αφενός των σπανίων παλαιτύπων και αφετέρου στο πλούσιο αρχειακό μας υλικό, επιθυμεί να ευαισθητοποιήσει και να ενημερώσει με οργανωμένες ξεναγήσεις, ομάδες μαθητών Γυμνασίου, Λυκείου, φοιτητών, αλλά και άλλων ενδιαφερομέ­νων.

Ζ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ:

Πρόκειται για προγράμματα σχεδιασμένα από τη βιβλιοθήκη αλλά και από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας ενταγμένα στο Δίκτυο Ελληνικών Βιβλιοθηκών, ειδικά διαμορφωμένα για παιδιά κάθε ηλικίας αλλά και προσαρμοσμένα σε παιδιά ΑΜΕΑ. Τα προγράμματα αυτά έχουν ενταχθεί στο «Δίκτυο των Πόλεων που μαθαίνουν» της Unesco (Lifelong Learning Cities) στο πλαίσιο της Δια βίου Μάθησης.

Η ιστορία της βιβλιοθήκης από την ίδρυσή της μέχρι και σήμερα, παράλληλα με την ιστορία της ίδιας της πόλης, διδάσκεται σε μικρούς και μεγάλους με την συμμετοχή τους σε οργανωμένες ξεναγήσεις που εμπλουτίζονται από το πλούσιο αρχειακό υλικό της. Στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών της προγραμμάτων επισκέπτονται ετησίως τη βιβλιοθήκη χιλιάδες μαθητές, όλων των βαθμιδών εκπαίδευσης, καθώς και οικο­γένειες με τα παιδιά τους.

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Βεβαίως, αυτό που θα ήταν εντελώς άδικο να παραληφθεί είναι η ξεχωριστή δραστηριότη­τα που έχει επιδείξει η "Β.Δ.Β." στον τομέα των εκδόσεων. Βιβλία ιστορικά, φιλολογικά και λογοτεχνικά, κείμενα και μελέτες για την αρχαία ελληνική γραμματεία και κατάλογοι εκθέ­σεων, συμπεριλαμβάνονται στο εκδοτικό της έργο, κυρίως κρητολογικού περιεχομένου. Επίσης αξιοποιείται μεγάλο μέρος των αρχείων που έχει στην κατοχή της, Ενετικό, Τουρκικό, Δημογεροντίας Ηρακλείου, Φράιμπουργκ (Γερμανικής κατοχής) και άλλα.

Στο πλαίσιο αυτής της δραστηριότητας έχουν συνεργαστεί με την "Β.Δ.Β." μεγάλος αριθμός διαπρεπών, πανεπιστημιακών, φιλολόγων, ιστορικών και λογοτεχνών, με αποτέλεσμα να προσφέρεται στο αναγνωστικό κοινό ένα μεγάλο σύνολο σημαντικών αλλά κυρίως ποιοτι­κών εκδόσεων. Η έκδοση που χαρακτηρίζει την "Β.Δ.Β." είναι το περιοδικό «Παλίμψηστον» του οποίου η έκδοση άρχισε το 1985, από τον τότε Έφορο της «Β.Δ.Β.», Νίκο Γιανναδάκη. Μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί 37 τεύχη. Πρόκειται για ένα περιοδικό ποικίλου φιλολογικού και ιστορικού περιεχομένου. Η διακίνηση των εκδόσεων γίνεται από το Βιβλιοπωλείο του Δήμου που στεγάζεται στο ισόγειο του Μεγάρου «Αχτάρικα».

 

ΕΚΘΕΣΕΙΣ

1990

Έκθεση έργων του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου για τα 450 χρόνια από τη γέννησή του. Μια διοργάνωση πανελλήνιας σημασίας και απήχησης με έργα του μεγάλου κρητικού ζωγράφου που συγκεντρώθηκαν από τα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου και κυρίως της Ισπανίας.

1994

Έκθεση Εικόνων της Κρητικής Σχολής και διορ­γάνωση σχετικού με αυτές επιστημονικού συνε­δρίου. Η έκθεση πραγματοποιήθηκε πρώτα στο Ηράκλειο για να μεταφερθεί στη συνέχεια στην Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας. Οι εικόνες που εκτέθηκαν συγκεντρώθηκαν τόσο από τις ιερές μονές της χώρας μας, όσο και από σπουδαία μουσεία της Ρωσίας.

1998

Έκθεση «Από τα Πορτραίτα του Φαγιούμ στις Απαρχές της Τέχνης των Βυζαντινών Εικόνων» με έργα από το Βρετανικό Μουσείο και το Μου­σείο Μπενάκη. Η έκθεση συγκέντρωσε πανελ­λήνιο ενδιαφέρον και μεταφέρθηκε από το Ηρά­κλειο στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα και κατό­πιν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσ­σαλονίκη.

 

ΕΡΕΥΝΑ

Σίγουρα η βιβλιοθήκη απευθύνεται πέραν του αναγνωστικού κοινού και στο ερευνητικό της κοινό. Η έρευνα αφορά στο πλούσιο αρχειακό της υλικό. Όπως το αρχείο του Δήμου και της πόλης του Ηρακλεί­ου, κατά διαφόρους περιόδους, ιστορικά αρχεία που ξεκινούν από τη Βενετική κατάκτπση, την μακραίωνη τουρκική παρουσία στο νησί μας, την κατοχή και την αντίσταση κατά των Γερμανών, τη μάχη της Κρήτης, αλλά και μεταγενέστερα αρχεία της σύγχρονης ιστορίας. Επίσης ανατρέχοντας ο ερευνητής σε αρχειακές συλλογές θρησκευτικών, πολιτικών και στρατιωτικών προσωπικοτήτων μπορεί να αποκομίσει ανάλογα στοιχεία εμπλουτίζοντας την έρευνά του. Του δίνεται ακόμα η δυνατότητα να ανατρέξει σε βιβλία, περιο­δικά και εφημερίδες προκειμένου να προβεί στον εντοπισμό και στην καταγραφή διαφόρων στοιχείων που τον αφορούν. Αυτό μπορεί να γίνει κυρίως με φυσική παρουσία, αλλά και μέσω του διαδικτύου.

 

ΣΥΝΕΔΡΙΑ

Παράλληλα με τις εκθέσεις η βιβλιοθήκη προέβη στη διοργάνωση σημαντικών συνεδρίων όπως το 1° Παγκόσμιο Συνέδριο Φιλοσοφίας (2006), ημερίδα για τα 100 χρόνια από το θάνατο του Δημητρίου Βικέλα (2008), η ημερίδα και το συνέδριο για την Αραβοκρατία στην Κρήτη (2010 και 2011 αντίστοιχα), το συνέδριο για τον εορτασμό των 100 χρόνων από την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα (2013) και τις δράσεις για τον Κρητικό Πόλεμο (2019) με αφορμή τη συμπλήρωση 350 χρόνων από την παράδοση του Χάνδακα (1669) στους Οθωμανούς με θέμα: Κρητικός Πόλεμος 1645-1669. Άγνωστες Πτυχές (συνέ­δριο) και Τεκμήρια Ιστορίας (έκθεση).

 

ΑΡΧΕΙΑ